Oorlog en monumenten in Opheusden

Slag om Opheusden

De jongere generaties beseffen naar alle waarschijnlijkheid niet dat de Slag om Opheusden zo'n grote impact heeft gehad. Ondanks het feit dat Opheusden een klein dorp is, is er toch veel gevochten. De Engelsen en Amerikanen hebben er ontzettend veel moeite voor moeten doen om van 'the island' bevrijd gebied te maken. Er zijn veel slachtoffers gevallen aan weerszijden. Ze raakte de piloot Franz Roelofsen gewond. Hij landde met zijn Fokker CV in een Duits mijnenveld. Toch wist hij boerderij 'de Kei' te bereiken. Bij Lakemond vonden twee soldaten, J.J. Palland en J.J. van Dort uit Amsterdam, de dood in een mijnenveld. Eigendommen van Opheusdenaren waren ook niet veilig. Zo stortte op zaterdagavond 3 april 1943 een brandend vliegtuig met een zware explosie neer in de boomgaard van Bart Arends in de Tielsestraat. De zeven inzittenden kwamen allen om het leven. De boerderijen van de gebroeders Van Velthuizen en A. van Zetten brandden af door het snel om zich heen grijpende vuur. En dit was nog maar een kleine greep uit de vele gebeurtenissen die hebben plaats gevonden tijdens de oorlog in Opheusden.

Lees ook het verhaal over de Belt korenmolen.

Bevrijders

De Amerikaanse 101ste Airborne Division en de Belgische Vrijwilligers Brigade Piron waren de eenheden die Opheusden tot bevrijd gebied maakten. Zij worden elk jaar uitgenodigd voor de herdenking op 4 mei.

Bloedige strijd

In het boek 'Hell's Highway' wordt de 'Slag om Opheusden' als volgt beschreven: 'The vicious and costly battle of Opheusden, situated between Nijmegen and Arnhem were probably the most savagely fought single actions in het history of the 101st Airborne Division'. Deze Amerikaanse luchtlandingsdivisie met een roemrijke geschiedenis heeft hier dus één van zijn bloedigste veldslagen geleverd. Bernhard Florissen, die diepgaand onderzoek heeft verricht naar de gevolgen van de oorlog in Opheusden, onderhoudt nauwe contacten met de veteranen die gevochten hebben in en vóór Opheusden.

Monumenten bij gemeentehuis

De genoemde beschrijving zegt meer dan genoeg. Uit respect en om de herinnering aan de oorlog levend te houden, werd een monument in drie delen ter herinnering aan de oorlog en de bevrijding bij het gemeentehuis opgericht.

Monument voor het gemeentehuis in Opheusden.

Brigade Piron

Het eerste gedenkteken werd opgericht in 1975. Dit is ter herinnering aan de Belgische Vrijwilligers Brigade Piron.

Plaquette Brigade Piron in het gemeentehuis in Opheusden.

Airborne

De Amerikaanse 101ste Airborne Divisie liet weten dat ook zij graag een monument wilden voor hun gesneuvelde kameraden. Er kwam een gedenkteken waarop de 'Screaming Eagle' is afgebeeld, het symbool van deze Luchtlandingsdivisie.

Plaquette Airborne Divisie in het gemeentehuis in Opheusden.

Plaatselijke inwoners

Daarnaast is er een gedenkteken ter nagedachtenis aan de personen uit Opheusden die omgekomen zijn tijdens de oorlog.

Monument voor plaatselijke inwoners tegenover het gemeentehuis in Opheusden.

Herdenking

De dodenherdenking in Opheusden mag zonder twijfel een indrukwekkend moment genoemd worden, onder meer door de aanwezigheid van veteranen en de vele belangstellenden. Er wordt door de bevolking herdacht en niet vergeten. Op een gepaste wijze worden toespraken gehouden en liederen gezongen en wordt muziek ten gehore gebracht.

Bevrijdingsdag

Na 4 mei volgt de vijfde: Bevrijdingsdag. Een dag waarop de vlaggen bij het gemeentehuis weer in top worden gehesen en de vrijheid wordt gevierd. De vrijheid die ruim 60 jaar geleden is verworven en waarvan we bij de betekenis van deze dag in het bijzonder stil staan.

Eeuwig vuur

Eenmaal per 5 jaar wordt het eeuwig vuur naar Opheusden gehaald. Spelers van voetbalvereniging DFS en leden van gymnastiekvereniging Opheusden rennen dan naar Hotel De Wereld in Wageningen en keren terug met het vuur.
Het vuur heeft op 5 mei 2005 de hele dag bij het gemeentehuis gebrand ter ere van de 60-jarige bevrijding.

Betrokkenheid

Kortom, Opheusden heeft door de jaren heen een indrukwekkend programma gepresenteerd voor de drie speciale dagen Koninginnedag, 4 mei en Bevrijdingsdag. De mensen die betrokken zijn bij de organisatie ervan, doen dit met volle overgave. Uit navraag bij de leden van het Oranjecomité en het 4/5 Mei comité blijkt dat er een hoop stress, problemen en organisatie bij komen kijken. Maar dat het plezier en de voldoening van hun werk overheersen. De comités spreken de hoop uit dat Koninginnedag en Bevrijdingsdag een succes blijven en dat op 4 mei op waardige wijze de doden zullen blijven gedenken. Opdat we nooit zullen vergeten!

Gedenkplaat in de Smachtkamp

Op de plek van dit gedenkteken was in de oorlog een medische hulppost gevestigd van de 101ste Amerikaanse Airborne Divisie. In het najaar van 1944 kwamen in deze omgeving zes militairen om bij de bevrijding van Opheusden. Hun namen zijn: Harry A. Clawson, Morris L. Thomas, Charles L. Easter, Garland W. Collier, Carl E. Pease, Franklin F. Stroble en ook de 17-jarige Nederlandse jongen Leonardus G.M. Jeucken die als vrijwilliger met hun vanuit het zuiden was opgetrokken. Sinds kort is bekend dat hier ook zijn omgekomen: Jose Hermandez jr., private first class, en William Mueller, private first class.

Gedenkplaat in de Smachtkamp.

Gedenkplaat Lingebrug

De gedenkplaat met de adelaarskop van de 101ste Amerikaanse Luchtlandingsdivisie op de Lingebrug aan de Dalwagenseweg in Opheusden bij de stationshalte. De tekst luidt: 'In remembrance of maj. Oliver M. Horton and the soldiers killed in the battle of Opheusden (october 1944) - Ter nagedachtenis aan maj. Oliver M. Horton en de militairen die vielen in de strijd bij Opheusden (oktober 1944)'.

Gedenkplaat aan de Lingebrug.

Oorlogsgraven

Op de begraafplaats aan de Dalwagenseweg in Opheusden zijn drie graven van de Oorlogsgravenstichting. Het gaat om twee van een 'onbekende soldaat' die zijn bedekt met een steen. Het derde graf is van een plaatsgenoot, Albert van Dam, die op 20 oktober 1944 in Nijmegen omkwam.

Bord bij de oorlogsgraven van het Gemenebest.

Graf van de onbekende soldaat.