Heroverwegingsoperatie Financiën 2022-2025

In de Kadernota van juni 2020 werd al aangegeven dat het financieel perspectief voor gemeenten en ook voor Neder-Betuwe minder rooskleurig is dan eerder.

De uitkeringen van het Rijk veranderen, de kosten in het sociaal domein zijn structureel hoog en vanuit onze ambitie zijn er nieuwe ontwikkelingen in het ruimtelijk domein zoals de Randweg Opheusden, MFA Dodewaard en het integraal huisvestingplan voor het onderwijs. Alles bij elkaar kunnen deze leiden tot (flinke) meerjarige tekorten. Bovendien is daar de coronacrisis bovenop gekomen met extra onvoorziene uitgaven en financiële onzekerheden.

Omdat Neder-Betuwe een gezonde financiële huishouding heeft konden we een tijd lang de extra en hogere kosten opvangen. In de Kadernota 2021 zijn al maatregelen genomen om het tekort terug te dringen die snel te realiseren waren en zo min mogelijk ingrijpende gevolgen hadden. Een aantal ambities en ontwikkelingen is uitgesteld of versoberd. Nu het financieel perspectief minder rooskleurig blijft, is het nodig om onze volledige financiële huishouding af te zetten tegen al onze uitgaven, ambities en plannen. De gemeente moet kiezen wat mogelijk is en blijft. Zo zorgen we voor een duurzaam gezonde financiële situatie.

Het is nodig om keuzes te maken zodat we zorgen dat de financiële situatie van de gemeente Neder-Betuwe duurzaam en in evenwicht/balans is. Dat doen wij door maatregelen te nemen om de kosten goed te dekken, te bezuinigen en uitgaven opnieuw tegen het licht te houden, oftewel noodzakelijke keuzes te maken. Om te komen tot een pakket van maatregelen is eind 2020 een zogenaamde ‘heroverwegingsoperatie’ gestart. De heroverwegingsoperatie De heroverwegingsoperatie is een proces waarbij de gemeente in kaart brengt wat de dekkings-, bezuinigings- en heroverwegingsmogelijkheden zijn. Het pakket aan maatregelen wordt in het voorjaar van 2021 voorbereid door ambtenaren en het college van B&W. De gemeenteraad wordt tussendoor geïnformeerd en stelt de heroverwegingsmaatregelen vast in de Kadernota begin juli 2021.

Hoogte bedrag heroverwegingen

De gemeente brengt momenteel een brede lijst met mogelijke heroverwegingen in beeld die tezamen een hoger bedrag aan bezuinigingen oplevert dan waarvan de gemeente inschat dat nodig is. Deze lijst betreft een overzicht van allerlei mogelijkheden voor heroverwegingen, maar betreffen nog géén gemaakte keuzes. Doordat de lijst breed wordt samengesteld, biedt dit later ruimte om keuzes te maken. Daarnaast creëren we daarmee een buffer voor eventuele tegenvallers. Of, bij meevallers, nieuw beleid te ontwikkelen of ambities waar te maken.

Op basis van huidige berekeningen heeft het college besloten om over de periode 2022 – 2025 een lijst met heroverwegingsmogelijkheden in beeld te brengen met een financiële omvang van ongeveer € 2 miljoen per jaar. Daarnaast lag er al een jaarlijkse taakstelling van € 100.000 voor de bedrijfsvoering van de eigen organisatie en een taakstelling voor het sociaal domein (WMO en jeugdzorg) oplopend tot € 1,25 miljoen in 2025. Dit op een totaalbegroting van ongeveer € 60 miljoen per jaar. Hoewel het werkelijk te bezuinigen bedrag mogelijk lager uitvalt is het een forse opgave en is het niet te realiseren door eenmalig kleine ingrepen te doen. Het is nodig om de gehele financiële huishouding goed tegen het licht te houden en structureel andere keuzes te maken voor een duurzaam financieel gezonde organisatie.

De hoogte van het werkelijk te bezuinigen bedrag is en blijft een inschatting. De hoogte van het bedrag kan variëren en hangt af van meerdere ontwikkelingen. Belangrijk hierbij is de wisselende uitkering die gemeenten krijgen uit het Gemeentefonds. Die kan zorgen voor financiële mee- of tegenvallers. We kunnen de effecten van de bijzondere situatie door COVID-19 ook nog niet overzien en bovendien bepaalt de gemeenteraad de ambitie in de Kadernota waarmee het te bezuinigen bedrag nog kan veranderen. Een bezuinigingsoperatie verloopt niet altijd gladjes of volgens planning. De snelheid of besparing kan in de praktijk tegenvallen en soms moet er bijvoorbeeld eerst juist worden geïnvesteerd om daarna te kunnen bezuinigingen (denk aan investeren in een betere telefooncentrale zodat het daarna mogelijk is om mensen efficiënter te helpen). Voor dit soort investeringen kan apart een eenmalig budget gereserveerd om op deze momenten in te zetten. Afhankelijk van het pakket aan heroverwegingen wordt de hoogte van dit eenmalige budget vastgesteld in de Kadernota 2022 - 2025.

Werkwijze heroverwegingsoperatie

De heroverwegingsoperatie is opgedeeld in fases waarin de maatregelen van grof naar fijn worden uitgewerkt.

- De start is een groslijst met alle mogelijke heroverwegingen (februari 2021)
- Die wordt verder uitgewerkt in een shortlist, waarin voor een groot deel van die heroverwegingen de financiële consequenties, impact op de samenleving en de gemeentelijke organisaties en de haalbaarheid wordt uitgewerkt (mei 2021)
- In de Kadernota 2022-2025 stelt de raad het pakket aan heroverwegingsmaatregelen vast (juli 2021).
- In de Begroting 2022-2025 stelt de raad de financiële doorvertaling definitief vast (november 2021).

Op dit moment is de shortlist in uitwerking. Alle mogelijke heroverwegingen daarop zijn onderverdeeld in 15 hoofdcategorieën en 60 subcategorieën.

Besluitvorming heroverwegingen

De gemeenteraad is het besluitvormend orgaan over het pakket aan heroverwegingen en doet dat via de Kadernota en de Begroting. De provincie is als financieel toezichthouder van gemeenten op de hoogte van het verloop van het bezuinigingsproces. Het college van B&W bereidt het besluit voor en de projectorganisatie en werkgroepen binnen de gemeente voeren opdrachten uit en adviseren het college.

Participatie

Na de vaststelling van de Kadernota (juli 2021) neemt de gemeente de tijd om in gesprek te gaan met organisaties en instellingen over de heroverwegingen. Op dat moment hebben we een zorgvuldige analyse afgerond en de heroverwegingen in beeld. Vanuit de Kadernota is op dat moment richting gegeven voor de prioritering van heroverwegingen en zijn mogelijke taakstellingen duidelijk. Ook weten we dan, aan de hand van de lijst met heroverwegingen, waar participatie mogelijk is en de grootste impact is. Zo kunnen we een gericht participatieproces inrichten waar we de tijd voor nemen.

We betrekken de gemeenteraad en organisaties en instellingen die worden geraakt door de heroverwegingen. We organiseren het gesprek over de invulling zodat we de heroverwegingsmaatregelen concreet kunnen maken in de Begroting 2022 of later als dat nodig is, in aanloop naar de Kadernota van het volgende jaar (2022). Uitgangspunt is dat partijen vroegtijdig weten als er een of meerdere heroverwegingen van toepassing zijn op hun organisatie of instelling.

Door in gesprek te gaan op het moment dat er richting is kunnen we de heroverwegingen dan ook concreet leggen op de wereld zoals die dan is. We verwachten dat er dan meer informatie over de Kabinetsformatie. Daarmee zijn speerpunten in het beleid beter bekend voor de komende jaren. Die werken ook door in de uitgaven en mogelijk inkomsten voor gemeenten. De uitkering van het Gemeentefonds kan ook veranderen en zorgen voor financiële meevallers of -tegenvallers. Zo kunnen we met de meest actuele informatie, vanuit de richting die wordt gegeven in de Kadernota 2021, nog gerichter de maatregelen uitvoeren die echt nodig zijn op basis van de financiële situatie op dat moment.

Contact/meer informatie

Als u in gesprek wilt over de heroverwegingsoperatie: u heeft ideeën of specifieke vragen, stuur dan alstublieft een korte e-mail naar info@nederbetuwe.nl. Dan nemen we contact met u op.

Overzicht van raadsvergaderingen over de Heroverwegingsoperatie met onderliggende stukken (in chronologische volgorde):

Beeldvormende avond 29 oktober 2020
Beeldvormende avond 26 november 2020
Beeldvormende avond 18 februari 2021
Beeldvormende avond 8 april 2021